Laser– termin ten oznacza światło zwielokrotnione przez wymuszenie emisji

promieniowania. Jest to aparat wytwarzający promieniowanie laserowe (pl)

Do biostymulacji medycznej używa się promieniowania z zakresu światła widzialnego i

podczerwieni.

Cechy promieniowania laserowego:

1.Monochromatycznosc, czyli jednobarwność.

Oznacza to jednakowa częstotliwość, oraz jednakowa długość fal całej wiązki

promieniowania. Promieniowanie laserowe z danego aparatu ma tylko jedna barwę, nie

rozszczepia się w pryzmacie, a wykazuje jednobarwne widmo liniowe.

2.Koherencja czyli spójność.

Oznacza to _e wszystkie kwanty w wiązce pl są dokładnie takie same, fale drgają

Jednocześnie i zgodnie w tej samej fazie i w tej samej płaszczyźnie.

W wyniku tego absorpcja ,przenikanie i odbicie są takie same dla każdej równoległej wiązki

w jednakowych warunkach.

Znaczenie koherencji promieniowania laserowego dla działania biologicznego jest jeszcze nie

poznana.

3.Kolimacja czyli równoległość wiązki.

Promieniowanie występuje jako wiązka równoległa. Wszystkie fotony w wiązce poruszają się

w jednym kierunku. Dzięki specjalnym soczewka wiązkę można skupiać i rozszerzać.

Podobna równoległość wiązki wykazuje światło słoneczne.

4.Moc i gęstość.

Wyłącznie z laserów można uzyskać tak wielkie i dowolnie dobrane gęstość i moce. Żadne

inne źródło promieniowania elektro-magnetycznego takich możliwości nie daje. Dawkę pl

można dokładnie odmierzyć i ukierunkować.

Lasery medyczne można podzielić według

-substancji laserującej ( gaz, ciecz, ciało stałe)

-długości fali

-rodzaju emisji promieniowania

-mocy

-konstrukcji

1).Ze względu na rodzaj substancji.

Substancja laserująca decyduje o długości fali i mocy emitowania pl.

* gazowe ( CO2 , ekscymerowe, helowo-neonowe)

*cieczowe ( barwnikowe)

*ciała stałe ( krystaliczne , rubinowe)

*półprzewodnikowe ( oparte na diodach galowo-arsenowych GaAs) – najczęściej stosowane

do biostymulacji.

2).Ze względu na długość fali.

Długość oraz częstotliwość, wielkość kwantów emitowanego pl jest stała dla

danego lasera.

Od długość fali pl. zależy zdolność przenikania , absorpcji w różnych substancjach. Do

biostymulacji używa się laserów emitujących pem. Z zakresu czerwieni i podczerwieni.

3).Ze względu na rodzaj emisji.

*ciągłe

*impulsowe

Emisja ciągła występuje z jednakowa mocą od włączenia do wyłączenia lasera.

Emisja impulsowa polega na wyzwalaniu pojedynczych impulsów lub serii . Częstotliwość w

seriach może być stała lub regulowana.

4).Ze względu na moc.

Moc jest niezmienna cecha emisji każdego lasera. Lasery terapeutyczne generują pem albo w

sposób ciągły albo impulsowy. Dawkowanie mocy w laserach impulsowych rozwiazano w

ten sposób im ilość impulsów ( częstotliwość) jest większa tym większa jest moc średnia

emisji impulsowej.

Średnia moc emisji- taka , która występowałaby , gdyby rozłożyć równomiernie energie

impulsu na cały czas emisji , a wiec także na przerwy miedzy impulsami.

Średnia moc emisji impulsowej jest zatem zawsze znacznie mniejsza od mocy w impulsie.

Średnia moc impulsu-kiedy impuls ma na wykresie kształt prostokątny to moc szczytowa i

Moc średnia impulsu są takie same. Natomiast w impulsach trójkątnych, moc średnia impulsu

jest o połowę mniejsza od szczytowej. Rozróżnienie jest ważne gdy_ od mocy szczytowej w

impulsie zależy głębokość penetracji pl. Dawkę pl wylicza się ze średniej mocy impulsów.

5).Ze względu na konstrukcje.

*chirurgiczne

*biostymulacyjne

Inne aparaty służą do niszczenia termicznego, koagulacji inne do niszczenia fotoablascyjnego

( o mocy sięgającej do gigawatów przy impulsach trwających pikosekundy).

FOTOABLACJA

Przy fotoablacji następuje rozbicie związków chemicznych oraz uwolnienie elektronów i

jąder atomowych, co daje efekt mikrowybuchu z wyparowaniem materii i z pominięciem

procesów termicznych.

FOTODYNAMICZNA TERAPIA

Inna technikę stosuje się z użyciem fotosensybilizatorów, laserów o średniej mocy i

ekspozycji trwającej od kilku do kilku godzin. W tej metodzie pl. Powoduje niszczenie tylko

tej tkanki ( np. nowotworowej) w której została zaabsorbowana substancja

fotosensybilizatora.

LASERY BIOSTYMULACYJNE

Lasery bio. używane w fizykoterapii są to lasery niskoenergetyczne.

Laseroterapie zachowawcza nazywa się biostymulacją.

Ma ona wykorzystywać bezpośrednie działanie pl na procesy tkankowe bez ich uszkodzenia.

Jest to działanie swoiste lub przedtermiczne gdyż jest to działanie bez pośrednictwa ciepła. Do

bio. używa się pl z zakresu podczerwieni i czerwieni, ponieważ ono najgłębiej przenika do

tkanek, oraz mocy 1 do 500 mW. Moc ta jest za słaba aby wywołać efekt termiczny. Czas

trwania impulsów jest generowany przez większość laserów, wynosi 200 ns ( 1ns= jedna

miliardowa cześć sekundy). Obecnie używa się emisji impulsowej ni_ emisji ciągłej.

Emisja impulsowa ma dwie zalet :

-pozwala użyć znacznie większej mocy w impulsie ni_ moc emisji ciągłej

-przez możliwość regulowania częstotliwości (repetycji) impulsów można z tego samego

lasera uzyskiwać różne średnie moce emisji.

Częstość impulsów jest regulowana najczęściej w zakresie od 1 do 6 400 impulsów na

sekundę lub w niektórych aparatach do 10.000 tj. do 10 kHZ.

Przerwa miedzy impulsami jest 500 razy dłuższa od impulsu. Przy częstotliwości 1000 Hz

przerwa jest 5 tys dłuższa ni_ impuls, a przy 100 Hz 50 tys dłuższa.

Impuls o mocy szczytowej 50 W ( prawie największa moc stosowania w bio.) przenosi 1

mikrodzul energii i podnosi temp.1 mikrograma tkanki o 0,25 C.

Dzięki przerwa miedzy impulsami nie dochodzi do kumulacji ciepła i temperatura pozostaje

nie zmieniona , dlatego można mówić o „ZIMNEJ LASEROTERAPII”

Przy takiej emisji stosuje się impulsy o mocy 50 W, podczas gdy emisja ciągła już przy mocy

0,1 W/cm2 podnosi temp tkanek.

 

Wielkość mocy maksymalnej występującej w emisji decyduje o głębokości penetracji

promieniowania i z tego powodu jest terapeutycznie istotna.

Zależnie od średniej mocy emisji lasery biostymulacyjne dzielono na;

*słabe- do 5mW

*średnie-od 6 do 100 mW

*silne- powyżej 100 mW

Podział ten nie jest aktualny pod względem technicznym , ale został podyktowany pod

względem medycznym.

Obecnie rzadko używa się laserów o mocy średniej lub ciągłej niższej ni_ 6mW.

Aby scharakteryzować laser i jego promieniowanie dla celów bio. , trzeba uwzględnić cechy:

-długość fali

-moc

-rodzaj emisji

-częstość impulsów oraz zakres ich regulacji

-czas trwania impulsów ( nazywany także szerokością lub długością impulsu)

-geometrie emitowanej wiązki

-powierzchnie emitująca

-kat rozbieżności i zależna od niego wielkość „plamki” padającej na eksponowanej

powierzchnie

Wymienione cechy lasera pozwalają na dokładne obliczenie dawki energii emitowanej i

padającej na skórę, co stanowi zaletę laserów, inne źródła pem nie stwarzają takich

możliwości. Dokładność dawkowania dotyczy tylko pl skierowanego na tkanki, określenie

dawki pochłoniętej i działającej w tkankach jest trudne i można ja przewidzieć tylko w

przybliżeniu.

Biostymulacja laserowa

Przebieg procesów:

1) Odbicie i rozproszenie – pl napotykając skórę ulega odbiciu od 20-80%. Zależy to od :

-barwy skóry

-struktury powierzchni skóry

-odległości głowicy lasera od skóry

-kata padania pl.

-geometrii wiązki pl.

Równie_ ręka która steruje głowica lasera ma wpływ na stopień odbicia pl. Zanim pl zostanie

zaabsorbowane ulega w naskórku i skórze dalszemu rozproszeniu i odbiciu, tak _e nawet

niewielka cześć pl, która dostała się pod naskórek, może, odbita, ponownie znaleźć się na

zewnątrz .

2) Absorpcja i przenikanie

Przenikanie pl zależy od długości fali oraz składu chemicznego i budowy tkanek. Woda

absorbuje pl krótsze od 400 nm i dłuższe od 1100 nm. Pomiędzy tymi wartościami znajduje

się „okno optyczne” przez które pl przenika w głąb tkanek. W oknie tym hemoglobina

absorbuje promieniowanie zielone o fali 600 nm, a melanina absorbuje pasmo do 700 nm.

Najgłębiej docierają fale z zakresu od 700 -1100 nm. Jest to skrajne promieniowanie

czerwone i podczerwone A.

Wnikają one na głębokość od 1-2 mm, sięgają wiec do skóry właściwej. Jednak 35% tego

promieniowania jest absorbowana w części zrogowaciałego naskórka, a dalsze 30 – 40 % w

następnych jego warstwach.

3) Udział w procesach fizjologicznych

Różnorodność tkanek i ich właściwości fizykochemiczne oraz zmienna wielkość wiązki pl

powoduja, że absorpcja i zatem oddziaływanie pl w znacznym stopniu podlega przypadkowi i

prawom teorii chaosu. Teoria ta głosi, _e wyniki procesu chaotycznego mogą być rozrzucone

www.pandm.prv.pl

4

na szerokiej skali i nieznaczna różnica w pierwszej fazie działania może dać krańcowo

odmienny skutek końcowy. Zaabsorbowane pl może utkwić w napotkanych cząstkach,

zmieniając ich wartość energetyczna i aktywność lub zostać włączone w bieżącą przemianę

energii i materii organizmu. Pl może być skomasowane w strukturze jego oddziaływanie

może być silniejsze. Może się to zdarzyć w bliskości miejsca padania pl dlatego większe

szanse ma miejscowe oddziaływanie pl i taki jest najczęściej opisywany w obserwacjach

klinicznych. Fotony mogą wywoływać efekty rezonansowe w niektórych związkach

chemicznych. Np. w barwnikach tkankowych (melanina, hemoglobina i inne). Pochłaniają

one wybiórczo pasma widma, prawdopodobnie ulega przy tym zmiana ich aktywności.

Opisuje się 3 mechanizmy rozprzestrzeniania się pem w tkankach , a mianowicie :

1) Dalekozasięgowy, rezonansowy mechanizm FOERSTERA , w którym cząsteczka donora

nie styka się z akceptorem , a przekazanie energii wynika z pokrywania się widm emisji i

absorpcji regulujących cząsteczek.

2) Krótkowzasięgowy mechanizm Dealera, w którym donor i akceptor stykają się ze sobą, a

przekazanie energii zależy od stopnia nakrywania się ich orbitali elektronowych.

3) Hipotetyczny mechanizm według koncepcji Cliento „fotobiochemii bez światła”, która

opiera się na obserwacjach wskazujących , _e w wielu reakcjach oksydacyjno-redukcyjnych

energia wzbudzania elektronowego może być przenoszona na drodze bez promienistej do

biologicznie wyższych struktur.

4) Skutki kliniczne.

-efekt przeciwbólowy

-wydzielanie endorfin

-przyspiesza regeneracje w tkankach

TECHNIKA ZABIEGU

1.Zabiegi kontaktowe i bezkontaktowe

Metodę kontaktowa stosuje się tylko na skórze nie uszkodzonej. Głowica dotyka skóry, lekko

lub z łagodnym uciskiem, można też stosować ucisk przerywany, tzw dziobanie. Stosując ta

metodę należy przygotować skórę przed zabiegiem, przecierając ja spirytusem 70% i

zdezynfekować głowice po zabiegu

Metodę bezkontaktowa stosuje się w przypadkach ze skóra zmieniona chorobowo. Należy

przesuwać głowice tuż nad polem zabiegowym pamiętając o tym że warstwa powietrza

oddzielająca ja od tkanek nie powinna być większa niż 5 mm., gdyż im jest grubsza tym

większe są straty energii pl.

2.Zabiegi labilne i stabilne

Zabiegi głowica ruchoma ( labilne) są nazywane skanowaniem lub przemiataniem. Głowice

przesuwa się płynnym okrężnym lub falistym ruchem z szybkością około 1cm/s. Zakłada się

_e promieniowanie powinno być rozłożone równomiernie, jak najbliżej procesu

chorobowego.

Zabiegi głowica ustalona w jednym punkcie (stabilne) są nazywane technika punktowa.

Wybiera się jeden lub więcej punktów, które wydają się najbardziej odpowiednie do

wygaszania procesu chorobowego, mogą to być punkty spustowe, ewentualnie

akupunkurowe. Kieruje się na nie odpowiednia dawkę promieniowania, przyjmując że

znajdzie ono drogę do tkanek chorych. Dawkę oblicza się w J na punkt. Dzięki temu technika

punktowa zyskuje popularność ale jej skuteczność w stosunku do skaningu może być

mniejsza

3.Zabiegi przy użyciu wiązki skupionej i rozproszonej.

Wiązka skupiona ma średnice kilku milimetrów i znaczna gęstość mocy ( do 500mW/cm2);

stosuje się ja w zabiegach punktowych i ruchomych.

www.pandm.prv.pl

5

Wiązkę rozogniskowana lub ze źródła wielopunktowego, zwykle o małej gęstości

powierzchniowej ( od 0,01 do 1 mW/cm2) wykorzystuje się w zabiegach obejmujących

większa powierzchnie skóry.

-Promienie powinny być skierowane prostopadle do powierzchni pola zabiegowego. Ukosne

padanie promieni na skórę poszerza pole lecz naświetlenie jest nierównomierne.

-Pl. Może być szkodliwe dla oczu , terapeuta i pacjent powinni wkładać okulary ze szkłami

nieprzenikliwymi dla pl.

WSKAZANIA

– działa przeciwbólowo

-ostre procesy chorobowe

-zespół bólowy kręgosłupa

-w neurologii

-po urazach narządu ruchu

-po operacjach

-w stanach wymagających pobudzenia gojenia ubytków tkankowych

-w procesie regeneracyjnym

-w leczeniu zespołu Sudecka i innych stanów pourazowych

-w chorobie zwyrodnieniowej stawów

-w gośćcu tkanek miękkich

-w chorobach dermatologicznych ( blizny, wykwity,żylakowate owrzodzenia podudzi)

-w chorobach laryngologicznych

-w chorobach oczu

-w stomatologii

PRZECIWWSKAZANIA

-skłonności do krwawień

-tkanki nowotworowe

-infekcje lokalne nieswoiste

-w stanach z wysoka gorączka

-u niemowląt

-ciąża

Lasery emitujące promieniowanie o małej mocy znalazły zastosowanie w biostymulacji.

Nazwę ta wprowadził Endre Mester i dotyczy ona wyłącznie terapii laserowej, polegającej na

zastosowaniu promieniowania małej mocy. Stwierdzono _e promieniowanie takie nie

wywołuje podwyższenia temperatury tkanek większego ni_ 0,1-0,5 C. Z powodu małej mocy

stosowanych do biostymulacji laserów tego typu terapie określa się angielskim skrótem LLLT

( low level laser therapy- terapie laserem małej mocy). W biostymulacji znajdują

zastosowanie głównie lasery półprzewodnikowe, w których ośrodkiem czynnym jest dioda

galowo-arsenkowa ( Ga-As) oraz starsze helowo-neonowe (He-Ne)_ w których ośrodkiem

czynnym jest mieszanka helu i neonu. Lasery He-Ne emitują widzialne promieniowanie

czerwone ( 632nm) , lasery półprzewodnikowe od 635 do 980nm.

„Soft laser” – laser miękki jest zarezerwowany dla urządzeń o mocy poniżej 500mW, podczas

gdy termin „hard laser”-laser twardy przyporządkowany jest do laserów

wysokoenergetycznych wysokoenergetycznych mocy powyżej 0,5 W.

Działanie biologiczne pl.

-zwiększenie syntezy kolagenu, białek, oraz RNA

-zmiany w potencjale błony komórkowej

-zmiany w wydzielaniu neuroprzekazników

-usprawnienie dysocjacji hemoglobiny ( co wpływa korzystnie na zaopatrzenie tkanek w tlen)

-zwiększenie fagocytozy, syntezy ATP oraz prostaglandyn

WSKAZANIA

-trudno gojące się rany i owrzodzenia ( również odleżyny)

-przewlekłe stany zapalne

-utrudnione zrastanie się kości

-choroba zwyrodnieniowa stawów

-zespoły bólowe ( patrz Łazowski)

-zapalenia okołostawowe

-zapalenie ścięgien, powięzi, pochewek ścięgnistych ścięgnistych kaletek stawowych

-nerwobóle

-neuropatia cukrzycowa

-trądzik pospolity

BEZPIECZENSTWO PRACY Z LASEREM

1)Pacjent i terapeuta powinni mieć założone okulary, chroniące prze promieniowaniem

danego typu laser.

2)Pomieszczenie zabiegowe powinno być odpowiednio oznakowane.

3)W pomieszczeniach zabiegowych , należy unikać odbić zwierciadlanych ( przeszklone

drzwi, lustra).

4)Aparat powinien być zamknięty zabezpieczony i używany przez osoby przeszkolone.

5)Niedopuszczalne jest kierowanie wiązki światła laserowego w stronę twarzy osoby nie

zaopatrzonej w okulary.

INNE

Laseroterapia jest stosunkowo młoda metoda leczenia. Stosowanie lasera w medycynie

obejmuje około 30 lat. Liczne prace badawcze przeprowadzane w kraju i zagranica pozwalaja

na coraz lepsze poznanie tego urządzenia i skutków jego działania.

Pierwsze urządzenie laserowe zostało skonstruowane w 1960 roku w Pracowni Badan

Lotniczych w Malibu przez Maimana. Od tego czasu skonstruowano kilkadziesiąt rodzajów

różnych urządzeń laserowych, które znalazły swe zastosowanie zarówno w diagnostyce, jak i

w terapii leczniczo-profilaktycznej. Zakres medycznych zastosowań lasera stale się poszerza.

Urządzenia laserowe generalnie dzielą się na dwie podstawowe grupy:

• lasery wysokoenergetyczne zwane te_ chirurgicznymi

• lasery niskoenergetyczne zwane biostymulacyjnymi.

Laser chirurgiczny znalazł swe zastosowanie w destrukcji lub usuwaniu tkanki np. ciecie,

koagulacja itp. Są to najczęściej lasery średniej i dużej mocy. Z kolei lasery biostymulacyjne

to lasery małej mocy nie przekraczającej kilkudziesięciu miliwatów. Promienie wytwarzane

przez laser tego typu wykazują właściwości lecznicze, wśród których można wymienić

likwidowanie stanów zapalnych, działanie przeciwbólowe, regenerujące komórki i tkanki,

usprawniające przemiany materii. Z tego względu są one coraz powszechniej stosowane w

różnych działach medycyny i dlatego coraz częściej można je spotkać w klinikach, szpitalach,

przychodniach czy prywatnych gabinetach.

Światło laserowe to światło o specyficznych właściwościach:

• monochromatyczności

• spójności

• równoległości wiązki

• dużej intensywności

Działanie lecznicze i przeciwbólowe lasera biostymulacyjnego polega na wywołaniu drgań

atomów w naświetlanych komórkach i tkankach. Proces przechodzenia światła laserowego

przez tkanki jest procesem niezwykle skomplikowanym, a jest to wynik miedzy innymi ich

niejednorodnej budowy. Przechodząc przez poszczególne warstwy światło ulega odbiciu,

rozproszeniu, transmisji, częściowej absorbcji. Stopień tych zjawisk zależy od rodzaju tkanek,

www.pandm.prv.pl

7

długości fali promieniowania, energii i czasu oddziaływania, a także od kata padania

promieniowania na tkankę. Promieniowanie laserowe – światło optyczne – przenikając w głąb

tkanki zapoczątkowuje reakcje łańcuchowa, która przekazuje wszystkie zachodzące efekty

zabiegu leczniczego tkankom położonym głębiej. Światło laserowe może penetrować tkankę

do głębokości kilku centymetrów.

Efekty zachodzące w tkankach pod wpływem działania lasera biostymulacyjnego można

podzielić na dwie grupy:

• efekty pierwotne

• efekty wtórne

Efekty pierwotne to efekty, które dokonują się w tkankach bezpośrednio naświetlanych. Są

one powodem powstania tak zwanych efektów wtórnych. Efekty pierwotne obejmują efekt

biochemiczny, bioelektryczny i bioenergetyczny.

Efekt biochemiczny wywołuje stymulacje wydzielania histaminy i serotoniny. Może równie_

stymulować lub hamować reakcje enzymatyczne kwasu ATP, którego wydzielanie może

powodować przyspieszenie procesów mitozy.

Efekt bioelektryczny normalizuje potencjał membrany. Każda komórka ma więcej ładunków

ujemnych ni_ dodatnich, a potencjał wynosi od 60 do 90 miliwoltów. W patologicznych

stanach potencjał ten spada w związku z przenikaniem przez membranę do wnętrza komórki

jonów Na+. W celu odwrócenia tego procesu komórka potrzebuje energii, a może ja otrzymać

np. z procesu hydrolizy kwasu ATP. Z kolei naświetlanie laserem stymuluje wydzielanie

ATP.

Efekt bioenergetyczny jest czynnikiem, który stymuluje odżywianie i wzrost komórek oraz

reguluje liczne procesy międzykomórkowe.

Efekty wtórne, będące końcowym wynikiem reakcji łańcuchowych zapoczątkowanych przez

efekty pierwotne, obejmują efekt przeciwbólowy, przeciwzapalny i biostymulacyjny.

Efekt przeciwbólowy powoduje liczne zjawiska, w tym wzmożenie wydzielania endorfin,

stymulowanie regeneracji obwodowych aksonów po uszkodzeniu nerwów, hyperpolaryzacje

błon komórek nerwowych, zmiany stężeń transmiterów w synapsach, efektywne

przekazywanie energii protonów do punktów akupunktury.

Efekt przeciwzapalny wywołuje miedzy innymi przyspieszenie resorbcji obrzęków i

wysięków, poprawę mikrokrążenia, rozszerzenie naczyń krwionośnych, stymulacje migracji

makrofagów, możliwość ułatwienia wytworzenia krążenia obocznego.

Efekt biostymulujacy poprawia krążenie, odżywianie i regeneracje komórek, stymuluje

syntezę białka, regeneruje naczynia krwionośne, powoduje wzrost fibroblastów i włókien

kolagenowych oraz komórek nerwowych.

Kiedy i jak należy stosować laser? Podstawa jest ustalenie rozpoznania, a następnie właściwe

rozplanowanie postępowania. Laseroterapia może byc stosowana w formie monoterapii lub

terapii skojarzonej np. z farmakoterapia, akupunktura, fizykoterapia. Następnie należy dobrać

odpowiedni rodzaj promieniowania (długość fali), jego moc, czas trwania zabiegu, ilość

zabiegów i sposób naświetlania. Dawkę energii dobiera się w zależności od całego przebiegu

procesu chorobowego, typu schorzenia, głębokości tkanek docelowych oraz ewolucji

objawów. Ogólnie jest przyjęte, ze niższe częstotliwości promieniowania laserowego

stosowane są w celu osiągnięcia efektu przeciwbólowego, z kolei wyższe w celu osiągnięcia

efektu przeciwzapalnego.

Sposoby naświetlania obejmują dwie podstawowe techniki – bezkontaktowa i kontaktowa.

Mogą one obejmować technikę punktowa, powierzchniowa, inwazyjna i bezinwazyjną.

Laseroterapia jest stosowana coraz szerzej. W odpowiedzi na pytanie dlaczego tak się dzieje,

można wymienić jej dużą efektywność, bezbolesność, aseptyczność, szybkość, brak

przeciwwskazań wiekowych i efektów ubocznych. Jest zalecana i stosowana miedzy innymi

www.pandm.prv.pl

8

w chirurgii, ortopedii, akupunkturze, w chorobach układu ruchu, chorobach skóry, w

ginekologii, stomatologii, w chorobach otolaryngologicznych i neurologicznych. Jest to

wartościowa metoda leczenia, z która na pewno warto się bliżej zapoznać.

Bibliografia :

Łazowski – Podstawy fizykoterapii

Mika – Fizykoterapia